O Projekcie

Program badań i edycji źródeł – literatura polska i obyczajowość w Międzyepoce 1764-1863

Wyłoniony w konkursie i przyjęty do finansowania ramach modułu badawczego 1.1 Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki, w latach 2014- 2017

Celem programu jest nowoczesne opracowanie edytorskie utworów literackich z lat 1764-1863, wybranych ze względu na ich wartość literacką i reprezentatywność dla dokumentacji przemian społeczno-kulturowych. Część edytorska projektu stanowi kontynuację serii Biblioteka Sarmacka, ukazującej się od 1999 roku w Wydawnictwie Naukowym Księgarnia Akademicka w Krakowie.

Edycje planowane w ramach niniejszego projektu to:

- Krakowiak ludowy i literacki. Antologia, opr. dr Edyta Gracz-Chmura,

- Michał Grabowski, Stannica hulajpolska i opowiadania ukraińskie, opr. dr hab. Iwona Węgrzyn,

- Polski romans administracyjny. Antologia, opr. dr hab. Andrzej Waśko,

- Kazimierz Władysław Wójcicki, Wybór pism literackich i historycznych, opr. dr Wojciech Gruchała,

- Michał Czajkowski, Wernyhora wieszcz ukraiński, opr. prof. dr hab. Piotr Borek

 

Oprócz części edytorskiej projekt zawiera też część teoretyczną zakładającą sprawdzenie w dyskusji naukowej nowych ujęć metodologicznych oraz koncepcji periodyzacyjnych dotyczących dziejów kultury polskiej 2. połowy XVIII i 1. połowy XIX wieku. Formułujemy hipotezę określającą ten okres mianem „Międzyepoki”, jako jednostki periodyzacyjnej dla dziejów polskiej kultury a poprzez dzieje kultury – historii literatury – której umownymi granicami są z jednej strony wstąpienie na tron Stanisława Poniatowskiego (1764), z drugiej wybuch powstania styczniowego (1863). Okres ten w polskiej kulturze wyróżnia splot dążeń modernizacyjnych z próbami ocalenia wzorów i wartości kojarzonych z przeszłością narodową. Formułujemy więc hipotezę, że stulecie objęte datami granicznymi 1764-1863 stanowi w dziejach kultury polskiej epokę przejściową pomiędzy okresem staropolskim a nowoczesnością (szeroko rozumianym modernizmem), reprezentując mieszankę kulturowych kontynuacji dziedzictwa staropolskiego oraz stanowisk i postaw o charakterze pre-modernistycznym.

Doskonałym pryzmatem tego synkretyzmu jest ewoluujący system rodzajów i gatunków literackich oraz swoiste rozumienie istoty i funkcji literatury. Ponad różnicami poetyk prądy literackie Międzyepoki łączy jedność problematyki narodowej, społecznej, filozoficznej i – szczególnie wyróżnionej w ramach projektu problematyki obyczajowej. Prowadzone w ramach projektu badania historycznoliterackie przyjmują za podstawę socjologiczne ujęcie zjawisk literackich, historię idei i historię obyczajów. Ich przedmiotem są idee polityczne, świadomość historyczna, programy społeczne i gospodarcze, styl życia, wzory wychowawcze oraz mentalność społeczna wobec których literatura pełniła funkcję medium.

 

Utwory literackie i piśmiennictwo z pogranicza literatury, publicystyki, historiografii czy folklorystyki wykorzystujące tradycję ustną (szlachecką i ludową) poszczególnych obszarów staropolskiej ekumeny kulturowej to obecnie wyjątkowo ważny i atrakcyjny obszar badań. Celem projektu jest więc poszerzenie kręgu naukowców zajmujących się tą problematyką, przyciągnięcie do niej młodych pracowników nauki i doktorantów. Mają temu służyć organizowane w ramach projektu od listopada 2014 warsztaty (panele) edytorskie dla doktorantów z udziałem wykonawców projektu i zaproszonych ekspertów.